İlimizde, Aile Hekimliği Sistemine en geç 2008 ortalarında geçileceği 2006 yılından beri biliniyor olsa da, son 3 ayda apar topar, sanki o ana kadar kimsenin Aile Hekimliği diye bir uygulamadan haberi yokmuşçasına bir panik ve aceleyle yapılan bölge ve nüfus belirlemeleri, 

Mutlu, istekli, gurulu ve ümitliydik. Artık kendi işimizi yapacak, hastalarımızı takip edecek, birinci basamak koruyucu sağlık hizmetini layığıyla yerine getirecek, bebeğimizin, çocuğumuzun ve gebemizin aşısını ve takibini yapacaktık. Ortalama 3200 kişiden müteşekkil belirli bir bölgemiz veya nüfusumuz olacak, onlardan biz sorumlu olacak ve birinci basamakta yapılabilecek tüm uygulamalarda bulunabilecek, kronik hastalıkları takip edebilecek, kendi nüfusumuza biopisikososyal yaklaşımla ve alabileceğimiz geribildirimlerle en gerçek, en güvenilir tanı ve tedavileri uygulayabilecektik. Hatta istersek bilimsel çalışmalar, vaka çalışmaları bile rahatlıkla yapabileceğimizi öğrenmiştik 1. Basamak Uyum Eğitimlerinde.

Güvenle ve huzurla belirlemiştik çalışmak istediğimiz yerlerimizi o gün.

Ve……….

24 Kasım 2008….

Erzurum’da Aile Hekimliği Uygulaması resmen başladı.

Artık ASM mizdeyiz. Dört elle sarıldık işimize..Bölgelerimizin ve nüfusumuzun yeniden tespiti gerekliydi. Yaptık tek tek ETF mizi.Yerleştirme işlemlerinde 3300 yazılan nüfusların 2600-2700 olduğunu gördük.Olabilir canım, art niyet yok..Belki göç vardır, sorun değil dedik ,her ne kadar 1000 kişi üzeri ücretlendirilmemiz kişi başı 1 TL olup maaşımızı bu sayı belirlese de ,her ne kadar kendimizi kandırılmış hissetsek de...Ne olursa olsun etik davranmalı, birbirimizin muhtemel hastalarını kaydetmemeli,bize tahsis edilen bölge dışına çıkmamalıydık, en azından Aile Hekimliği Uygulamasına geçen tüm illerde olduğu gibi bizde de hekimlerin değiştirilemediği, çoğu giderlerimiz ve gereksinimlerimizin İl Sağlık Müdürlüğünce karşılanacağı,performans uygulamasının yapılmayacağı 6 aylık bir süreç.

 Bir hafta 10 gün içerisinde tanıdık bize kayıtlı fertlerimizi. Evet biz de şaşırdık bu kadar kısa süre içerisinde bu kadar birbirimiz tanıyabileceğimizi , fakat sonra anladık ki ASM mizin müdavimleri bu fertler her gün hatta günde birkaç kez bizi ziyaret edecekler. Ya ellerindeki ilaç küpürlerini, eczacı yazısı ilaç listelerini veya hastaneden kendilerine verilen reçetelere protokol numarasını bizden talep ederek kimin olduğuna bakılmaksızın herhangi bir sağlık karnesine dikte ettirmek isteyecekler.Hatta tek değil birkaç sağlık karnesiyle gelip Doktor Bey, Doktor Hanım anneme bir ağrı kesici , bana bir antibiyotik, eşime de mide ilacı yazar mısın da diyecekler.Dur demek istedik ,hala çabalıyoruz.Sonra bir baktık günlük poliklinik sayımız 70-80 hatta bazı yerlerde 100.Aile Hekimliği uygulamalarında bir hasta muayenesi için öngörülen süreyi yakalamamıza imkan yok.Hele bir de dur bakayım sen benim çok kıymetli görünüp işe yaramayan , zoraki dayatılmış AHBS Programımda kayıtlı mısın, bilgilerini güncelleyeyim, telefonunu alayım dedik mi yandık…Göder-Al yapmak aşı girişi veya izlem girmek biryana..AHBS çalışıyor, Mernis’e bağlanılamadı hatası alınmıyor olsa bile gitti 2-3 dakika.2-3 dakikadan bir şey olmaz demeyin.Dışarıda bekleyen hastaların 20. sırada olanı için bu süre 40-60 dakika daha fazla beklemek demek.Gebe izlemlerimiz başladı tüm hızıyla, Sağlık Bakanlığının yayınladığı Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi\'nin A bendinde gebenin ilk izlem süresini 30 dakika ve sonraki izlemlerine de 20 dakika ayrılması gerektiğini belirttiğini biliyoruz.Bebek ve çocuk izlemlerimiz de var.Ortalama günde 3 gebe 3 bebek 3 çocuk izlesek yaklaşık 90 dakika eder.O da üzmedi bizi, şevkimizi kırmadı. İşimiz buydu yapacaktık.Ah bir de arkamızda dağ gibi İl sağlık Müdürlüğümüzün varlığını hissetsek daha da rahat olacaktık.Onlar bizim ABİ lerimizdi.E Aile Hekimliği Sistemi Sağlık Bakanlığının bir projesi, aynı zamanda Avrupa Birliği Uyum programında.Bizler de Sözleşmeli Aile Hekimi olarak bir anlamda bu uygulamanın yanında olduğumuzu, türlü türlü gerekçelerle sisteme karşı olup uygulanamaması için elinden dilinden gelen her şeyi yapan meslektaşlarımıza rağmen göstermiş olduk.Hatta nasıl daha iyi hizmet veririz , nasıl daha faydalı işler yapabiliriz,kendimizi birinci basamakta izleyeceğimiz tanılar doğrultusunda geliştirmek adına eğitimler düzenleyip bu uygulamaları dört dörtlük nasıl yapacağımız konusunda bir araya gelmek bilgi ve deneyimlerimizi paylaşıp bu birikimlerimizi ABİ lerimizle de paylaşmak amacıyla Erzurum Aile Hekimleri Derneği ERAHED i bile kurduk.Destekleneceğimize emindik ABİ lerimizce.TSM lerimizde bulunan ya Aile Hekimliği Uygulamasına karşı olan, puanı yetmediği için Aile Hekimi olamayan yada uzun vadede Aile Hekimliğini beceremeyen ve sözleşmesi feshedilen çok kıymetli hekim arkadaşlarımız tarafından denetleneceğimizi bilsek de içimiz rahattı.Biz işimizi yapıyor ve daha iyi yapacaktık.

ASM lerimizdeki odalarımızın, ortak kullanım alanlarının, odamızda ki büro malzemelerinin kiralık olduğunu biliyorduk. Ama ilk altı ay kira, gider, sarf malzeme konularında destekleneceğimizi sanıyorken, hemen elektrik, su, telefon, internet ücretleri bizden talep edildi ödedik. Keşke bir anda habersizce ASM telefonumuzu ve internet bağlantımızı kesmeselerdi.İl Sağlık Müdürlüğü Telekoma yazı göndermiş..Kesin tüm ASMlerin telefonunu,internetini demiş.Bir ABİ miz yanlışlıkla olmuştur,ben açtırırım dese de resmi yazıları gördük.Aile Hekimlerinin kendi adına telefon ve internet bağlantısı olması mecburiymiş ASMlerde.Erzurum kış memleketi, bir ASM ayda 3000 YTL doğalgaz tüketiyor. Allah’tan hepsini bizden istemiyorlar.Kullandığımız alan nispetinde bize pay edilecekmiş.Ona da tamam dedik.2 ay dolmadan medikal sarf malzememiz ve ilaçlarımız artık kendi imkânlarımızla temin edilecek söylentisini doğruladı ABİ lerimiz. ASM lere müracaat eden bölge içi bölge dışı kayıtlı kayıtsız, misafir tüm hastaların muayeneleri, aşıları, izlemleri kime kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın yapılacak, diğer illerden gelip te hastanelerimizde parenteral tedavi verilen kişilerin enjeksiyonları müracaat ettikleri herhangi bir Aile Hekimince yapılacak, TSM hekimleri ve ebe hemşireleri hatta hizmetlileri ASM ler için kılını kıpırdatmayacak, hasta muayenesi, enjeksiyon, aşı pansuman,acil hasta muayenesi kesinlikle yapmayacak,yasak…diye bir emir geldi.Bir kısmı sözel bir kısmı yazılı bu emirler hep Aile Hekimlerinin aleyhine ama kimin lehine belli olmadan gelmeye devam etti.Aile Hekimleri cebinden alsın ilacını enjektörünü,alkolünü,gelene gidene yapsın muayenesini,pansumanını,enjeksiyonunu.Kamu hizmeti bu işte.

Gebelere demir, bebeklere D vitamini reçete edilmeyip TSMlerden sizlere verilenleri ücretsiz dağıtacaksınız diyerek, ortalama 30-35 gebesi bulunan Aile Hekimine, 3 gebeye yetecek kadar demir göndererek, hem hekimin kalemine haksızlık edildi, hem de gebelerimiz mağdur edildi.15-49 yaş kadın sayımız yaklaşık 850.Ama bizlere aylık tedarik edilen 3 kadına yetecek kadar hap, çok az da kondom.Haydi buyurun kontrasepsiyon yöntemlerini uygulamaya.ABİ lerimize sorduk,Aile Hekimi olduğumuz kişilerin kondomunu da cebimizden mi karşılayacağız?EVET dediler,bir süre sonra verilmeyecek Aile Planlaması uygulamalarını Aile Hekimleri kendi imkanlarıyla yapacaklar.İnanamadık, inanmış gibi yaptık.

Raporlar Aile Hekimliği Pilot Uygulaması Hakkında Kanunun 5. Maddesinde ki “İlgili mevzuatta birinci basamak sağlık kuruluşları ve resmî tabiplerce düzenlenmesi öngörülen her türlü rapor, sevk evrakı, reçete ve sair belgeler, aile hekimliği uygulamasına geçilen yerlerde aile hekimleri tarafından düzenlenir.” İbaresine istinaden her türlünün ne türlü olduğu belirtilmemiş her şey bizden talep edildi. Sürücü ehliyet raporu göz ve psikiyatrik muayeneye gerek görülmeden ,caddelerde trafik canavarı sayısı eksik., sayın Aile Hekimlerimiz destek olun sayılarını artıralım dercesine bize vazife kılındı.Ayrıca devamlı takip edeceğimiz,ilaçlarını düzenleyeceğimiz,tanısı tedavisi bizlerce tespit edilmiş olsa da, malpraktise meydan okuyup hatta art niyetli kullanıma açık hale getirerek,hekim hatalarını örtmeye zemin hazırlayan veya haksız yere suçlamalara, mahkemelere hatta darplara maruz kalabileceğimiz Defin Ruhsatlandırmasını da siz yapın dediler.Takip edip ilaç verdiğimiz tedavi uyguladığımız hastanın vefatı durumunda bizler bu belgeler ve ölü muayenesi için gideceğimiz ev veya mahalde can güvenliğimizin sağlanmasını kimden talep edeceğiz.Toplum Sağlığı Merkezleri Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge nin 9. Maddesi (f) bendinde TSM deki Hekimlerin görevleri arasında Adli Tıbbi hizmetler (ölüm raporu, defin/nakil izni) açıkça yer alsa da çeşitli yönergeler ve talimatnamelerle yerel sağlık yönetimleri “her türlü rapor” tümcesinden defin ruhsatını da anlamakta ısrarlı.

Ayrıca özellikle ilçelerde TSM deki hekim sayısının yetersizliğini öne sürerek Aile Hekimlerine Devlet Hastanelerinin acillerinde ve 112 Acil Sağlık Hizmetlerinde nöbet tutturulmasını ,ve bu nöbetler sonrasında izin kullandırılmayıp ASM’lerdeki işlerine devam ettirilmesini,ve bu nöbetler için herhangi bir nöbet ücreti veya döner sermaye ödemesi de yapılmaması ABİ’lerimizin bizi AİLE KÖLESİ olarak kabul ettiklerini düşündürdü.Onlar da haklı, ilin sağlık işleyişinde hiçbir eksiklik ve aksaklık olmamalıydı.Günü kurtarmak lazımdı. Kim yapmış önemli değil.Yapılmış mı o önemli onlar için.Ama bizim de hakkımızın hukukumuzun olduğu gerçeğini, yasalarla,yönetmeliklerle belirlenmiş çizgiler doğrultusunda hakkımızı arayabileceğimizi düşünmediler.Mahkeme yolu açık diye kendimizi ifade ettik,bizden süre istediler.Bekliyoruz.

İl Sağlık Müdürlüğünün ,Milli Emlak İl Müdürlüğü ile yapacakları görüşmelerde ve hazırlanacak Aile Hekimliği Uygulama Talimatnamesinin hazırlanması aşamalarında Aile hekimlerini temsilen ERAHED in halihazırda bulunması ve bizzat görüş bildirmesi konusunda da söz aldık.

Yazımın devamını gelecek haftaya daha kapsamlı ve can alıcı tespitlerle  sunacağımı belirterek

ÖZETLE;

Gördük ki şimdilik ABİ lerimiz yanımızda değil arkamızda,günü kurtarma çabası içinde panik halindeler.ABİ lik sıfatını şu ana kadar bize yaşattıklarına bakarak ve genel Aile Hekimlerimizin düşüncesi olarak Art niyet,Bilgisizlik ve İlgisizlik olarak sembolize edebildik.Umarız yanılıyoruzdur.

Bir sürü para alıyorsunuz her işi yapacaksınız düşüncesi ve iç güdüsüyle hareket eden meslektaşlarıma da şunu belirtmek isterim ki normalde yıllardır,3000 nüfus için 1 Hekim,3 Ebe,2 Hemşire,1 Çevre Sağlık Teknisyeni ve 1 Tıbbi Sekreter çalıştırılması öngörülmüş olsa da bizler 1 Hekim ve işlerinde devleşerek 7 kişinin işini sırtlanan 1 Aile Sağlığı Elemanı ile 3000 kişinin sorumluluğunu almış durumdayız.Ama ümidimiz şu ki örnek alınan Avrupa Aile Hekimliği Sistemlerinde olduğu gibi 1000-1500 kişiye1 Aile Hekimi 1 Ebe ve 1 Hemşire ile hizmet götüreceğimiz günler çok uzak değil.

Saygılarımla.

Dr. Hakan Levent KAPLAN

www.erahed.org